جاکارتا علیه هالیوود

 اشاره آنها به اظهارات اخیر فوزان زیدنی مدیر جدید آژانس فیلم اندونزی است که سیاست‌های کلان سینمایی و هنری را در این کشور پرجمعیت تعیین می‌کند. مهم‌ترین بخش صحبت‌های زیدنی در رابطه با طرح‌های ضربتی برای احیا و شکوفایی صنعت سینمای ملی است که قرار است نقش بسیار مهمی در جدول گیشه نمایش سالن‌های سینما ایفا کند. در کنار بهبود وضعیت تولید و نمایش محصولات بومی در سینما‌های کشور، حتی صحبت از این است که دامنه فعالیت‌های هنرمندان داخلی گسترش بیشتری یافته و تولیدات‌شان امکان راهیابی به بازار جهانی را نیز پیدا کنند. 

واکنش گرم و مثبت اهالی سینما 

برخورد و واکنش سینماگران، تهیه‌کنندگان و منتقدان سینمایی به صحبت‌های زیدنی بسیار خوب و گرم بوده و عموم دست‌اندرکاران سینمایی برای همکاری نزدیک با مدیر تازه آژانس فیلم اندونزی اعلام آمادگی کرده‌اند. این در حالی است که رسانه‌ها و خبرنگاران سینمایی پرسش‌هایی را در رابطه با چند و، چون اقدامات مدیر تازه آژانس مطرح کرده و می‌پرسند دامنه این اقدامات تا کجا خواهد بود و چگونه قرار است به صنعت سینمای بومی این کمک‌ها تزریق شود. زیدنی که امید زیادی به موفقیت طرح‌ها و برنامه‌هایش دارد، در رابطه با ایجاد تغییرات جدید و عمده در نوع فعالیت‌های سینمایی در ماه‌های پیش رو چنین می‌گوید: «فعالیت‌های ما در دوران جدید، یک نقطه شروع نیست. صنعت سینمای اندونزی قبل از این وجود داشته و فعالیت‌های پرثمری را تجربه کرده است. ما از این نقطه کارمان را آغاز می‌کنیم و با تکیه بر تجربیات و موفقیت‌های پیشین تلاش می‌کنیم وضعیت را به‌سمت بهتر شدن و بارورتر شدن پیش ببریم.» 

پایان‌نامه‌ای برای آغاز فعالیت‌ها 

زیدنی توضیح می‌دهد که او و همکارانش در این رابطه پایان‌نامه‌ای را آماده کرده‌اند که باید مبنای کار صنعت سینما در آینده پیش رو قرار گیرد. برمبنای این پایان‌نامه بعد از این فعالیت‌های تهیه و تولید‌کنندگان فیلم با تغییراتی همراه خواهد بود که براساس آن صنعت سینمای کشور نمی‌تواند قائم بر تهیه‌کنندگان منفرد باشد و برای ادامه فعالیت به آنها تکیه کند. به گفته زیدنی: «اندونزی یکی از معدود بازار‌های فیلم در جهان است که تولیدات بومی آن از محصولات هالیوودی پیشی گرفته‌اند و نقش مهمی در جدول گیشه نمایش داخلی بازی می‌کنند. این روز‌ها خوشبختانه شاهد آن هستیم که تولیدات بومی در سطح وسیعی با استقبال تماشاگران داخلی روبه‌رو می‌شوند و این موضوع به‌صورت امری عادی و روزمره درآمده است. چیزی که همگان روی آن اتفاق نظر دارند این است که تولیدات بومی ما تماشاگران خود را دارد. این نکته به ما کمک می‌کند به افق‌های دورتر نگاه کنیم و به‌سمت جذب تماشاگران خارجی و بین‌المللی برویم. اکنون زمان آن فرارسیده که پلی ارتباطی بین محصولات بومی خود با تماشاگران بین‌المللی برقرار کنیم تا آنها هم پیشرفت‌های مهم ما در زمینه داستانگویی و بیان جذاب تصویری قصه‌ها را مشاهده کنند. یکی از گام‌های مهم و اصلی در این رابطه، همکاری مشترک بین‌المللی و ساخت محصولات مشترک با کشور‌های همسایه و خارجی است.» 

مخالفت با تولیدات هالیوودی 

تحلیلگران اقتصادی سینما در اندونزی با افتخار در این باره صحبت می‌کنند که در سال ۲۰۲۵ نزدیک ۷۰ درصد از فروش جدول گیشه نمایش سینما‌های کشور، اختصاص به تولیدات داخلی داشت و تماشاگران در بسیاری از موارد ترجیح دادند به تماشای فیلم‌های بومی بنشینند. همین اتفاق در سال ۲۰۲۶ هم رخ داد و استقبال از محصولات بومی بالای ۷۰ درصد بود. تحلیلگران سینمایی از برتری محصولات بومی بر بلاک‌باستر‌های پرسروصدای هالیوودی ابراز خشنودی کرده و عقیده دارند دوران سرآمدی فیلم‌های آمریکایی در جدول گیشه جهانی سینما به پایان رسیده است. موفقیت کلان تولیدات بومی در بین تماشاگران معمولی سینما، سیاستگذاران کلان سینمایی را به این فکر واداشته که می‌توان چنین استقبال گسترده‌ای را در سطح بین‌المللی هم تجربه کرد. فیلم‌های اندونزیایی هم‌اکنون از جنبه‌های تکنیکی و شیوه داستان‌سرایی به حدی از پیشرفت رسیده‌اند که تماشاگران غیراندونزیایی و بین‌المللی هم می‌توانند به اندازه تماشاگران داخلی از تماشای‌شان لذت برده و از آنها استقبال گرم کنند. هدف مدیران سینمایی کشور این است که فاصله بین تماشاگران داخلی و بین‌المللی را تا حد امکان کم کرده و راه را برای دیدار بینندگان خارجی با محصولات اندونزیایی هموار کنند. 

سازماندهی‌های جدید

اما در غیبت سرمایه لازم مالی برای این کار و جهت خلق چارچوبی برای کسب سرمایه‌های لازم، مسئولان رسمی باید چاره‌ای بیندیشند. زیدنی می‌گوید: «طبیعی است هنوز در این رابطه سازمان‌های مورد نظر را نداریم که بتوانند هماهنگی‌های لازم را در این مورد انجام دهند. چنین سازمان‌هایی در کشور‌هایی مثل فرانسه، کره جنوبی و سنگاپور که صنعت سینمای قوی دارند وجود دارد و کار‌ها را سازمان می‌دهد، اما این نکته را می‌دانیم که پتانسیل بالایی برای فعالیت‌های مشترک بین هنرمندان ما با همکاران بین‌المللی‌شان وجود دارد و وظیفه ماست که نقطه پیوند بین آنها باشیم. طبیعی است هم‌اکنون میزان فعالیت ما با مقدار کار و فعالیت هنرمندانی، چون کره جنوبی و سنگاپور یکسان نیست و نمی‌توانیم خودمان را با آنها مقایسه کنیم، اما اطمینان داریم خیلی زود به موقعیتی می‌رسیم که هنرمندان این کشور‌ها در سطح بین‌المللی دارند.» 

مخالفت با کاغذبازی‌های مرسوم 

اهالی صنعت سینمای اندونزی فعالیت برای جلب توجه همتایان بین‌المللی‌شان را آغاز و ارتباطاتی با هنرمندان و تهیه‌کنندگان کشورهایی، چون کره جنوبی و فرانسه برقرار کرده‌اند. قرارداد‌هایی که در این رابطه امضا می‌شود، چیزی شبیه کاغذبازی‌های مرسوم که شکلی نمادین دارند نخواهد بود و قرار است در عمل، منتج به نتایج مثبت و خوبی بشود. منابع نزدیک به این قرارداد‌ها تاکید کرده‌اند که عدالت در آنها رعایت شده و صنعت سینمای اندونزی و هنرمندان آن، در سطحی برابر با همتایان بین‌المللی خود قرار خواهند داشت. طبق این قراردادها، طرفین سرمایه برابر برای تولید محصولات مشترک بر سر میز خواهند گذاشت و نیروی کار برابری در جلو و پشت صحنه به خلق این فیلم‌های مشترک خواهند پرداخت. سرمایه طرف اندونزیایی از طرف هر دو بخش دولتی و خصوصی تامین خواهد شد. مقامات دولتی در این رابطه دست تهیه‌کنندگان و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی را باز گذاشته‌اند تا بتوانند با سرمایه‌های‌شان کمک لازم را برای تقویت صنعت سینمای بومی کنند. 

مکانیسم‌های مثبت دولتی 

منتقدان سینمایی در ارتباط با تغییرات تازه به مکانیسم‌های جدیدی اشاره می‌کنند که اخیرا از سوی وزارت فرهنگ اندونزی برای حمایت از تولیدات داخلی مطرح و ارائه شده است. این مکانیسم‌ها قرار است به کمک تهیه‌کنندگان داخلی بیاید تا آنها بتوانند به شکل مؤثرتری به تولید محصولات مشترک بپردازند. منابع دولتی امیدوارند با کمک این مکانیسم‌ها سطح تولیدات بین‌المللی افزایش یافته و در آینده‌ای نه‌چندان دور، تولیدات بومی بازار نمایش خوبی در کشور‌های مختلف جهان پیدا کنند. رسانه‌ها خبر از این می‌دهند که نهاد‌های فرهنگی و سینمایی امیدوارند تا دو یا سه سال آینده این تلاش به ثمر نشسته و میوه لازم را بدهد. 

انباشت و تمرکز فعالیت‌ها در جاوه! 

اما پرسش مهمی که از سوی تحلیلگران و منتقدان مطرح می‌شود این است که در زمینه سیاست داخلی قرار است چه اتفاقات تازه‌ای بیفتد و چه تغییرات ملموسی صورت گیرد. کشور اندونزی با جمعیت بالای ۲۸۷ میلیونی خود که نزدیک ۹۰ درصد آن مسلمان هستند، تنها دارای ۲۲۰۰ سالن سینماست که در سراسر کشور پخش شده‌اند. براساس آمار‌ها بخش عمده‌ای از این سالن‌های نمایش در شهر جاوه قرار دارد و گستردگی سالن‌های سینما‌ها در سطح کشور چندان وسیع و فراگیر نیست. این در حالی است که حدود ۶۰ درصد سرمایه‌گذاران و فعالیت‌های بخش توزیع فیلم در همین شهر قرار دارد. این مسأله موقعیت ویژه و خاصی برای شهر جاوه به‌وجود می‌آورد. تحلیلگران اقتصادی سینما عقیده دارند این میزان بالا از انحصار فعالیت‌ها در جاوه باعث توجه بیشتر به فیلم‌های بزرگ با بودجه‌های کلان می‌شود و فیلم‌های مستقل و کم‌هزینه، برای معرفی خود با مشکلاتی روبه‌رو می‌شوند. در چنین مواردی فقط تبلیغات شفاهی و دهن به دهن تماشاگران است که می‌تواند موقعیت بهتری برای این محصولات کم‌خرج و مستقل فراهم کند تا اکران عمومی بهتر و وسیع‌تری داشته باشند. 

توجه به رقیب تازه‌نفس 

تمام این اتفاقات در حالی با سرعت در حال وقوع هستند که اهل فن و تحلیلگران به این نکته مهم اشاره می‌کنند که زمان بحث درباره خلق راهکار‌هایی برای بهتر شدن وضعیت سینمای بومی، حضور شبکه‌های استریم را نباید فراموش کرد و نادیده گرفت. در دنیایی که تولید و نمایش محصولات سینمایی در سراسر جهان با پدیده نوظهور و بسیار موفق پخش استریم و زنده خانگی روبه‌رو شده و نمایش خانگی فیلم‌های جدید سینمایی رونق ویژه‌ای گرفته است، تحلیلگران این هشدار را به صنعت سینمای اندونزی می‌دهند که در معادلات خود جای خاصی برای پخش اینترنتی فیلم‌ها قائل شود.